sangrila bank

अलमलमा परेका कामरेडहरूसित

डा. ऋषिराज बराल

विश्वका उत्पीडित जनता, भाइचारा पार्टीका नेता तथा कार्यकर्ताहरू यतिखेर बडो गम्भीरताका साथ नेपालको माओवादी आन्दोलनलाई हेरिहेका छन् । सन् २००६ पछि नेपालको माओवादी आन्दोलनले गलत बाटो लियो भन्ने कुरामा विश्वका माओवादी पार्टीहरूको एकै मत छ र यस किसिमको बाटो लिनुमा नेतृत्व पङ्क्तिको उच्च तहमा रहेका प्रचण्ड–बाबुरामको गद्दारी नै प्रमुख कारण हो भन्ने पनि उनीहरूको ठहर  छ । ठहरकर्ताहरूले कहाँकहाँ के के भने त्यसको सूची र सन्दर्भ यहाँ सम्भव छैन तापनि घटनाक्रमहरूले यो निष्कर्ष सही साबित भएको पुष्टि गरेका छन् । बाबुराम भट्टराई मार्क्सवाद नै त्यागेर पलायन भइसकेका छन्, प्रचण्डले दस्ताबेजमा मालेमा लेखे पनि उनको पार्टी मालेमाका आधारभूत मूल्यबाट धेरै पर पुगेको छ र यसले संसद्वादको रक्षाको जिम्मा लिएको छ । प्रचण्ड भारतीय विस्तारवादको सच्चा सेवक, राष्ट्रिय आत्मसमर्पणवादी दलालमा परिणत भएको यथार्थलाई भर्खरै भारत भ्रमणका क्रममा प्रचण्ड र नरेन्द्र मोदीबीच भएको २५ बुँदे सम्झौताले राम्रोसँग पुष्टि गरेको छ ।

प्रचण्ड–बाबुरामको गद्दारीका विरुद्ध विद्रोह गर्नु जायज थियो । तपसिलमा अन्य केही कुराहरू भए पनि विद्रोहको मूल आधार वैचारिक पक्ष नै थियो र विद्रोह सही थियो । कमरेड किरणको नेतृत्वमा विद्रोह गरेर नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी–माओवादी निर्माण गरेपछि विश्वका माओवादी पार्टी  तथा सङ्गठनहरूले यसलाई बडो उत्साह र आशाका साथ स्वागत गरेका थिए । इतिहासबाट शिक्षा लिएर र अनुभवको संश्लेषण गरेर कमरेड किरणको नेतृत्वमा पार्टी अघि बढोस् भनेर उनीहरूले कामना पनि गरे । भाकपा (माआवादी) ले चिठी नै लेखेर यसको स्वागत गर्यो  र  पार्टीको सातौँ महाधिवेशनमा केही भाइचारा पार्टीहरू  सहभागी पनि भए । तर महाधिवेशनमा  देखिएको परिदृश्य र वैचारिक प्रश्नहरूलाई लिएर विस्तारै प्रश्नहरू उठ्नथाले । पार्टीले लिएको कार्यदिशा र कतिपय निर्णयप्रति भाइचारा पार्टीहरू त्यति सन्तुष्ट हुन सकेनन् । कतिपयले यसलाई आलोचनात्मक किसिमले समर्थन गरे भने कतिपय अहिले नै यसलाई आलोचना गरिनहाल्ने र पर्खिने स्थितिमा पुगे । बभ अभाकियनको ‘न्यु सिन्थेसिस’ लाई स्वीकार नगरेकाले सबैभन्दा आलोचकका रूपमा आरसिपी, अमेरिका देखापर्यो ।

प्रचण्डसित विद्रोह गरेपछि कमरेड किरणको नेतृत्वमा नयाँ पार्टी गतिका साथ जाने कुरामा सबैको आशा थियो । कार्यदिशा र सङ्गठनात्मक संरचनालाई लिएर एकातिर पार्टी आन्तरिक कलहमा अलमलियो भने अर्कातिर अन्तर्राष्ट्रिय क्षेत्र, खास गरेर भाइचारा पार्टीहरूसित पनि यसले राम्रो सम्बन्ध बनाउन सकेन  । अन्तर्राष्ट्रिय कम्युनिस्ट आन्दोलनका सन्दर्भमा अनुभव र नेतृत्वका दृष्टिले कमरेड किरणले नेतृत्वमा रहेको पार्टी नै अघि थियो । योसित कोरिमकम्पोसासित सम्बद्ध नेताहरू थिए । तर अन्तर्राष्ट्रिय माओवादी आन्दोलनप्रति यसले भरपर्दो विश्वास जगाउन सकेन । युरो–अमेरिकी तथा चीन–कोरियाली राजदूतावाससितको कफी गफलाई नै यसले अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध विकास गरेको ठान्यो । भारत,टर्कीलगायत विश्वमा चलिरहेका जनयुद्धको समर्थनको त कुरै छाडौँ, त्यहाँ माओवादी पार्टी र जनतामाथि भएका दमन र राज्यआतङ्कको विरोध गर्नु पनि नेकपा–माओवादीले आवश्यक ठानेन । विश्वव्यापी स्तरमा यस किसिमका कार्यक्रमप्रति पनि यसले एकदमै उदासीनता देखायो । यसले भाइचारा पार्टीहरूलाई थप आशङ्कित तुल्याउनु स्वाभाविक थियो ।

त्यसपछि पार्टीभित्रको एउटा समूह ‘दुई लाइन सङ्घर्ष’ बिना नै बडो अप्रत्यासित र रहस्यमय ढङ्गले कमरेड  ‘विप्लव’ को नेतृत्वमा अलग्गियो । पेरिस कम्युनदेखि यताको कम्युनिस्ट आन्दोलन र विचारको इतिहास ‘मिति नाघेको’ भन्दै र नयाँ जनवादी क्रान्ति र यसका आधारभूत प्रस्थापनाहरूलाई खारेज गर्दै यसले ‘एकीकृत क्रान्ति’ नामको हावादारी कार्यदिशा र सत्ता साझेदारीको कार्यनीति अघि सार्यो । कमरेड किरणको नेतृत्वमा रहेको पार्टीका लागि सङ्गठनात्मक दृष्टिले विप्लव समूहको बहिर्गमन निकै ठूलो धक्का थियो र  यसबाट शिक्षा लिएर पार्टी अघि बढ्नुपर्ने थियो ।  परन्तु भाषिक तारतम्य मिलाएर र अनेक परिपञ्च रचेर पार्टीले प्रचण्डसित एकताका लागि वातावरण बनाउने काममा नै बढीभन्दा बढी समय खर्च गर्नथाल्यो । यो सारतः  विसर्जनतर्फको बाटो थियो । त्यहाँ विस्तारै दक्षिणपन्थी प्रवृत्ति हाबी हुँदैगयो  र बहुमत र अल्पमतको खेलो चल्न थाल्यो । प्रचण्डसित एकताको प्रक्रिया  चलिरहेको अवस्थामा दसबर्से जनयुद्ध विरुद्ध विगतमा नकारात्मक भूमिका खेलेका र संसदीय राजनीतिमा सुखसुविधा भोगेकाहरूलाई एकताका नाममा नेकपा–माओवादीले प्रवेश गरायो । फलस्वरूप नेकपा–माओवादी झन् वैचारिक गन्जागोल र सङ्गठनात्मक अस्तव्यस्ततामा फस्यो । अन्ततः रामबहादुर थापा ‘बादल’ को नेतृत्वमा रहेको  बहुमत सदस्यको गुटले प्रचण्डसामु आत्मसमर्पण गर्यो ।

बादल गुटको बहिर्गमनपछि  नेकपा–माओवादीले राष्ट्रिय भेला गरेर नेकपा ( क्रान्तिकारी माओवादी)  नाम राखेर नयाँ किसिमले जाने भन्दै राष्ट्रिय सम्मेलनको मिति तोकेको छ । यसले नयाँ किसिमले जाने भनेको के हो प्रस्ट छैन ।  कमरेड किरणका अन्तवार्ता आदिले केही आशा जगाए पनि व्यवहारमा उत्साहित हुने स्थिति अझै प्रस्ट छैन । प्रचण्डको नेतृत्वमा दक्षिणपन्थीहरूको केन्द्र बनेपछि क्रान्तिकारीहरूको अर्को केन्द्र बन्नु आवश्यक थियो । तर कार्यदिशामा रहेको भिन्नता, मूलतः विप्लव समूहको अवैज्ञानिक  सोचाइ र बुझाइका कारण यो प्रयासले सार्थक रूप लिन सकेन । यथास्थितिमा यो सम्भव हुने अवस्था पनि देखिदैन  ।

 कतिबेर कुन पार्टी फुट्यो र कुन नयाँ पार्टी बन्यो, किन फुट्यो र किन अर्को बन्यो, कसको के हो स्थिति र कार्यदिशा भन्ने कुरामा भाइचारा पार्टीहरू एकदमै अन्योलमा छन् । अन्तर्राष्ट्रिय माओवादी क्षेत्रले रिमको विघटन र अन्तर्राष्ट्रिय कम्युनिस्ट आन्दोलनमा देखिएको समस्याको मूल जडका रूपमा प्रचण्डको नवसंशोधनवादी विचलन र ‘न्यु सिन्थेसिस’ मार्फत आरसिपी, अमेरिकाले अघि सारेको विसर्जनवादी चिन्तनलाई लिएको छ । अन्तर्राष्ट्रिय माओवादी पार्टीहरूले विप्लवको पार्टीलाई गम्भीरतापूर्वक नलिएको र त्यसलाई पत्याएको देखिँदैन । आरसिपी अमेरिकाकाले अघि सारेको  ‘न्यु सिन्थेसिस’ का बारेमा  किरण कमरेडको नेतृत्वमा रहेको माओवादी पार्टीको बुझाइ सही भए पनि यसका अन्य कतिपय बुझाइले भाइचारा पार्टीहरू आश्चर्यमा परेका  छन्  ।

तीन महिनाभित्र सशस्त्र क्रान्तिको सुरुवात गर्ने होहल्ला गरेर छुट्टिएको विप्लव समूह आत्मगत स्थितिको हवाला लिएर दुई वर्षसम्म गोलचक्करमा रमाइरहेको छ । ‘उत्तरसाम्राज्यवादी’ धारणा अघि सारेर यसले अर्को ‘रमाइलो’ गरेको छ । अब आएर यसले महाधिवेशनको मिति तोकेको छ । यो कुन दिशामा जान्छ, यसका लागि महाधिवेशन पर्खिनुपर्ने हुन्छ । खुट्टी हेरेर अडकल काट्न सकिए पनि अहिले नै  निष्कर्ष निकालिहाल्ने हतारो गर्नु चाहिँ त्यति उपयुक्त हुँदैन ।

अन्तर्राष्ट्रिय क्षेत्रमा कमरेड किरणको पार्टीलाई तीन किसिमले हेरिएको छ । अझै यो पार्टी प्रचण्डप्रभावबाट मुक्त हुन नसकेको, मध्यपन्थी अवसरवाद अँगालेको, जनयुद्धको कार्यदिशा छाडेको र वर्गभन्दा ‘पहिचानवाद’ को राजनीतिलाई जोड दिएको भन्ने भाइचारा पार्टीहरूको प्रतिक्रिया  छ । हिजो नारायणकाजीको पार्टीसित एकता गर्दा भारतीय कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी) र आरसिपी, अमेरिकाले ठूलो वैचारिक त्रुटी भनेर प्रश्न उठाएका थिए । समयले यो ठहर सही थियो भनेर पुष्टि गरेको छ  ।  आखिर यो एकता माओवादी पार्टीभित्रको क्रान्तिकारी धारलाई कमजोर बनाउने साधन साबित भयो । अहिले परि थापाहरूसित गरिएको पार्टीएकतालाई पनि भाइचारा पार्टीहरूले सही मानेका छैनन् र सहजरूपमा लिएका छैनन् । पछिल्ला दिनमा कमरेड किरणको  नेतृत्वमा रहेको माओवादी पार्टीप्रति भाइचारा पार्टीहरूले त्यति सारो चासो नदेखाउनुका पछाडि यस्तैयस्तै कारणहरू कारक तत्व बनेका छन् ।

भाइचारा पार्टीहरूले कमरेड गौरवका नेतृत्वमा बनेको चुनावी मोर्चाका बारेमा प्रस्टरूपमा थाहा पाएका छैनन् । यसले उनीहरूलाई  थप आश्चर्यमा पार्नेछ ।  अझ नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (क्रान्तिकारी माओवादी) को मुखपत्र माओवादीमा प्रकाशित कमरेड गौरवको लेख ‘अन्तर्राष्ट्रिय कम्युनिस्ट आनदोलन : वर्तमान सन्दर्भमा’  अङ्ग्रेजीमा पढ्न पाए भने यसले उनीहरूलाई चिढ्याउँने मात्र नभएर आक्रोसित नै तुल्याउँने छ । अन्तर्राष्ट्रिय वस्तुस्थितिबारे कमरेड गौरवको बुझाइ यथार्थपरक नभएको मात्र नभएर मे दिवसका सन्दर्भमा विश्वका ३० ओटा माओवादी सङ्गठनहरूद्वारा प्रकाशित संयुक्त वक्तव्यको पनि त्यस लेखमा न्यूनीकरण गरिएको छ ।

नेकपा (क्रान्तिकारी माओवादी) ले पनि फागुनमा राष्ट्रिय सम्मेलन गर्ने भनेको छ । कमरेड किरणको नेतृत्वमा रहेको यो पार्टी अब कसरी जाला ? यसले कस्तो कार्यदिशा पारित गर्ला ? डलरवादी–पहिचानवादीहरू, भारतीय राजदूतका सामु लम्पसार पर्नेहरूको सञ्जाललाई यसले कसरी तोड्ला ? प्रश्नहरू छन् । कमरेड किरणका लिखित–मौखिक अन्तर्वार्ताहरूले क्रान्तिकारी आशा जगाए पनि अहिले बनेको चुनावी मोर्चाले थप अन्योल उत्पन्न गरेको यथार्थलाई आत्मसात गर्नु जरुरी छ । क्रान्तिकारी कार्यदिशाको केन्द्रीयतामा क्रान्तिकारी अनुभव र क्रान्तिकारी उत्साहको मेल अहिलेको आवश्यकता हो । चुनावी मोर्चाले रहलपहल क्रान्तिकारीपनलाई पनि चुनाववादी धारमा विसर्जन गराउनुसिबाय केही गर्ने छैन । यसले पुर्याउने भनेको प्रचण्डपथीय टुकुचातिर हो, नयाँ जनवादी क्रान्तितर्फ होइन ।

टपर्टु्ययाँ अध्ययन भनेको आधा भाँडो पानी हो, उत्ताउलिन्छ मात्र । उत्साह, आवेग, आक्रोस र हावादारी कार्यदिशाबाट क्रान्ति हुने भए, मालेमा भनिरहनु आवश्यक थिएन । किरण कमरेडहरू पनि अनुभववादी गोलचक्करमै विसर्जित हुनुहुन्छ कि क्रमभङ्ग गर्नुहुन्छ, सम्मेलन नै पर्खिनुपर्ने हुन्छ  । अहिलेलाई  कमरेडहरू ! तपाईँहरू अलमलिनु भएको छ, सही दिशा लिनुहोस् भनेर कामना गर्न सकिन्छ ।  तर, आलोचनात्मक समर्थनको ‘लक्ष्मण रेखा’ पार गर्न सक्ने स्थिति चाहिँ छैन ।

०००

Notes Nepal

प्रतिकृया लेख्नुहोस्:

सम्बन्धित

आइजिपी प्रकरण : तेस्रो बरियताका कुलमान घिसिङले उज्यालो दिन हुने, प्रहरीमा किन नहुने ?

Tuesday, 21 February 2017

सुमन बराल सरकारले पहिलो बरियताका नवराज सिलवाल र दोस्रो बरियताका प्रकाश अर्याललाई पन्छाएर तेस्रो बरियताका डीआईजी जयबहादुर चन्दलाई आईजीपीमा बढुवा ...

मिंयो बिनाको प्रहरी : जब वामदेवलाई सलामी टक्र्याउन आइजिपी साप होटलमा पुगे…

Monday, 20 February 2017

राजु भट्टराई २०६२/०६३ को ऐतिहासिक जनआन्दोलनको सफलतापछि देशले शान्ति सुरक्षा र अमनचयन पाउला भनेर सोचेको सोझा नेपाली जनताको चाहानामाथि राजनीतिक ...

डिआइजी नवराज सिलवाल यसरी बन्दैछन् अर्को ज्ञानेन्द्र शाह !

Wednesday, 8 February 2017

युवराज कार्की/टिप्पणी काठमाडौं, २५ माघ । एउटा समय थियो राजा ज्ञानेन्द्रको गलत कदम विरुद्ध कुनै ‘मिडिया’ जब बोल्थे तब ‘सेन्सरसिप’ ...

तीन मिनेट भित्रै भारतले पाकिस्तानलाई यसरी टुक्र्याएर बंगलादेश बनाएको थियो

Saturday, 17 December 2016

रेहान फजल १४ डिसेम्बर सन् १९७१ । समय : लगभग १० : ३० बजे । स्थान : गुवाहाटीको एक एअरबस ...

राष्ट्रपतिलाई महाअभियोग लगाएपछि यस्तो छ दक्षिण कोरिया

Saturday, 10 December 2016

रमेश लम्साल काठमाडाैँ, २५ मङ्सिर । करिब दुई महिना लामो शक्ति संघर्षपछि अन्ततः दक्षिण कोरियाली राष्ट्रपति पार्क गेउन हाइ निलम्बनमा ...

किसानको छोरोले चप्पल लगाएर यो व्यवस्थामा प्रश्न गर्‍यो भने भनिन्छ, ‘राजनीति नगर्नुहोस्’

Sunday, 4 December 2016

भारतीय राजनीतिमा यतिबेला एक युवा उदाएका छन् । मञ्चमा भारतीय संस्थापन पक्ष र त्यहाँको व्यवस्था विरुद्ध चर्को स्वरमा चिच्याइरहने युवा ...

विशेष लेख : संगठनको समस्या र पद्धतिशास्त्रको दिशा

Friday, 2 December 2016

विश्वका प्रमुख मार्क्सवादी विचारकहरु मध्ये जर्ज लुकास एक मानिन्छन् । सन् १८७५ मा हंगेरीमा जन्मिएका लुकासको विचारधारात्मक क्षेत्रमा महत्वपूर्ण योगदान ...

दशैँ मान्न सबै सर्वसाधारण गाउँ हिँडेपछि काठमाडौंका सडक सुनसान

Monday, 10 October 2016

काठमाडौँ, २४ असोज । बडादसैँको नवमीका दिन आज काठमाडौँका मुख्य बजार र सडक प्राय  : सुनसान देखिएको छ । दसैँ ...

मैले यो पुस्तक किन अनुवाद गरेँ ?

Sunday, 2 October 2016

प्रचलित शिक्षा प्रणालीमा स्कूलको भूमिका ज्यादै महत्वपूर्ण छ । तर स्कूल जसका निम्ति बनाइएका हुन्, तिनका निम्ति आकर्षण होइन विकर्षणका ...

vionet
NEA MESSAGE
Be a Model

लोकप्रिय

मनोरञ्जन

Top